Czytelnia

O. Cyryl Mozdyniewicz OFMCap

Formacja wstępna i początkowa w FZŚ

Formacja w ogólności (art. 37)

Każda osoba, która chce przyłączyć się do Franciszkańskiego Zakonu Świeckich, powinna iść droga formacji. Mówi o tym Reguła FZŚ: „Rzeczywiste włączenie (do wspólnoty) dokonuje się poprzez okres wprowadzenia, poprzez okres formacji trwającej przynajmniej jeden rok oraz poprzez Profesję Reguły” (Reg 23). A Konstytucje Generalne ustalają, że „od wstąpienia do wspólnoty zaczyna się droga formacji, która powinna się rozwijać przez całe życie” (KG 37,2). Życie franciszkanina świeckiego jest widziane jako droga wzrastania ku pełni osoby w wymiarze ludzkim i chrześcijańskim, wsłuchanej w głos Bożego powołania i ciągle powracającej do wyznaczonych przez Boga względem niej planów, „przechodząc od Ewangelii do życia i od życia do Ewangelii”.

Cel formacji. Formacja oznacza proces stawania się coraz bardziej uczniem Chrystusa, poprzez wzrastanie w jedności z Nim i upodobniania się do Niego. Polega ona na coraz pełniejszym przyjmowaniu sposobu myślenia Chrystusa, coraz głębszym uczestnictwie w Jego oddaniu się Ojcu i w Jego braterskiej posłudze rodzinie ludzkiej, oraz na realizowaniu tego wszystkiego zgodnie z charyzmatem Założyciela, będącego formą, w jakiej członkowie danego instytutu żyją Ewangelią. Formacja ma być

• chrystocentryczna, która skupia się na tym, co najbardziej istotne, czyli na powołaniu, które wyrasta z sakramentu chrztu świętego, czerpie moc i żywi się obficie Słowem Bożym,
• radykalna, która nie waha się stawiać wysokich wymagań w perspektywie świętości rozumianej jako „wysoki pułap zwyczajnego życia chrześcijańskiego”,
• integralna, która obejmuje wszystkie wymiary egzystencji ludzkiej i chrześcijańskiej,
• eklezjalna, która budzi żywe poczucie przynależności do Kościoła i współodpowiedzialności za jego misję,
• wspólnotowa, która daje oparcie i stanowi ważny punkt odniesienia w podejmowaniu decyzji i w dokonywaniu ważnych życiowych wyborów,
• franciszkańska oparta na głównych elementach duchowości św. Franciszka.

Etapy formacji. Formacja franciszkanina świeckiego odbywa się etapami – okres wprowadzenia, przyjęcie do zakonu, formacja początkowa i formacja stała. Formacja początkowa obejmuje „okres wprowadzenia oraz okres formacji początkowej i po złożeniu profesji. Natomiast formacja ciągła trwa przez całe życie.

Plan formacji jest konieczny, lecz winien być dość elastyczny, aby można było dostosować go do rzeczywistych potrzeb osób i do okoliczności czasu i miejsca. Powinien być oparty na Słowie Bożym, na nauczaniu Kościoła, Regule i Konstytucjach FZŚ. Ma być stopniowany zależnie od czasu formacji, musi być jasno określony i równocześnie bardzo otwarty, aby mógł być realizowany z uwzględnieniem każdej osoby.

Odpowiedzialni za formację. Narzędziem Boga w procesie formacji jest także wspólnota braterska. Konstytucje Generalne FZŚ mówią, że droga formacji zaczyna się od wejścia do wspólnoty. Powołanie do FZŚ jest wezwaniem do życia braterskiego, przez które wszyscy siostry i bracia jednoczą się w szczególną jakby rodzinę w Chrystusie (kan. 602), rodzinę franciszkańską. Ważne jest to poczucie wspólnoty. Tworzy się ona przez:

• przyjęcie tego samego ducha
• udział w tym samym charyzmacie franciszkańskim
• w identyczności posłannictwa
• dzielenie się doświadczeniem
• dialog
• formację
• informację.

Formacja odbywa się zatem we wspólnocie. Reguła zaznacza, że „wspólnota jest uprzywilejowanym środowiskiem dla rozwoju zmysłu kościelnego oraz franciszkańskiego powołania, a także do ożywienia apostolskiego swych członków” (Reg 22). Wspólnota jest wezwana do pomagania braciom na drodze powołania poprzez serdeczność, modlitwę i dobry przykład.

Trzeba jednak pamiętać, że głównym sprawcą formacji jest Duch Święty. To On wzywa i z inicjatywą trwa przez całe życie. To On przemienia nasze serce, otwiera perspektywy rozwoju i współpracy, daje udział w swej miłości. „Ten, który zapoczątkował w nas dobre dzieło dokończy je do dnia Chrystusa Jezusa”. Tymi słowami św. Paweł nas zapewnia: Bóg formuje i przemienia. Trzeba być tylko otwartym na Jego działanie i być posłusznym.

Powołany musi czuć się pierwszym odpowiedzialnym za swoją formację. To on jest w pierwszym rzędzie odpowiedzialny za swoje „tak” na usłyszane wezwanie i za przyjmowanie z pełną świadomością i wolnością wszystkich konsekwencji tej odpowiedzi. Pan wzywa nas każdego dnia. Codzienne wezwanie jest nowe, codziennie odpowiedź jest nowa.

W procesie formacji pomiędzy Bogiem – Głównym inicjatorem poza osobą formowaną, potrzebni są „pośrednicy”, którymi są odpowiedzialni za formację. Jest nim mistrz formacji i przełożony wspólnoty. Powinni pełnić swoją posługę w łączności z Radą wspólnoty miejscowej.

Mistrz formacji we wspólnocie miejscowej powinien:

• być przygotowany do tej funkcji,
• być dyspozycyjny, mieć czas dla kandydatów,
• zdolny do nawiązania kontaktów,
• znać i żyć Regułą i Konstytucjami FZŚ – umieć przekazać całe bogactwo duchowości franciszkańskiej,
• czuć się „posłanym” przez wspólnotę,
• rozumieć innych i ich motywacje,
• utrzymywać stały kontakt z asystentem i innymi odpowiedzialnymi.

Asystent miejscowy ma także swoje zadania formacyjne. Współpracuje z mistrzem formacji i radą wspólnoty pomagając mu w wykładach pogłębiając znajomość prawd wiary i duchowości franciszkańskiej.

Pełni on rolę doradcy to znaczy prowadzi rozmowy z kandydatami, służy posługa sakramentalną o ile o to proszą, pomaga rozeznawać powołanie, uczy modlitwy i żyć według Ewangelii.

Należy do rady wspólnoty miejscowej i wespół z nią opracowuje program formacji, czuwa nad poprawnością teologiczną nauczania, czuwa nad wiernością charyzmatowi franciszkańskiemu.

Przed dopuszczeniem do profesji wypowiada swoja opinię o poszczególnych kandydatach, którą rada ma obowiązek wysłuchać i wziąć pod uwagę.

Podejmuje dialog z braćmi, którzy przeżywają trudności i myślą o opuszczeniu wspólnoty.

Troszczy się o wzajemną znajomość wśród wszystkich franciszkanów. Dzieli się wspólnym charyzmatem.

Wymaga się od asystenta dobrej znajomości prawa Franciszkańskiego Zakonu Świeckich i innych dokumentów pomocnych do formacji oraz asystencji.

OKRES WPROWADZAJĄCY (art. 38)

Cel: Jest to czas przygotowania się kandydata do dalszego etapu właściwego okresu formacji to znaczy nowicjatu. W tym czasie kandydat ma zapoznać się ze wspólnotą Franciszkańskiego Zakonu Świeckich i wspólnota powinna go poznać.

W tym czasie kandydat dalej rozpoznaje swoje powołanie do przynależności do Franciszkańskiego Zakonu Świeckich. Im wcześniej rozezna tym lepiej. Powinno się w tym czasie dojść do wyjaśnienia, odkrycia motywów, powodów, dla których dana osoba chce zostać franciszkaninem świeckim. Czy kandydat będzie w stanie sprostać, dostosować i dopasować się do franciszkańskiego stylu życia? Jest to najlepszy czas na obserwacje osoby pod względem umysłowym, uczuciowym, zdrowotnym i czy umie współpracować z innymi. Czy nadaje się do życia we Franciszkańskim Zakonie Świeckich? Kandydat zapoznaje się ze wspólnotą i poznaje korzenie i charyzmat życia franciszkańskiego. Wskazane jest by zaznajomił się z życiem św. Franciszka i św. Klary.

Czas trwania: Statuty narodowe mówią, że okres wprowadzenia trwa, co najmniej sześć miesięcy. W uzasadnionych przypadkach Rada Wspólnoty ma prawo skrócić lub nawet zwolnić z niego. Jest wskazane, aby ten czas przedłużyć do roku.

PRZYJĘCIE DO ZAKONU (art. 39)

Kiedy kandydat dojdzie do przekonania, że jego wybór tej drogi naśladowania Chrystusa na wzór św. Franciszka jest to słuszny, kieruje do przełożonego wspólnoty miejscowej na piśmie prośbę o przyjęcie. Wraz z prośbą kandydat składa dokumenty: życiorys własnoręcznie napisany, metrykę chrztu i opinię moralno-religijną wystawioną przez księdza proboszcza miejsca zamieszkania oraz świadectwo zdrowia. Rada Wspólnoty podejmuje decyzję o przyjęciu kolegialnie i przełożony powiadamia o decyzji kandydata.

Warunki przyjęcia: Kandydat w momencie wyrażenia swojej chęci wstąpienia do Franciszkańskiego Zakonu Świeckich powinien się odznaczać według Konstytucji Generalnych (KG 39,2):

• wyznawaniem wiary katolickiej,
• życiem w jedności z Kościołem,
• prowadzeniem dobrego życia moralnego,
• oraz okazywaniem wyraźnych oznak powołania.

Wyraźne oznaki powołania to właściwa motywacja, która oznacza:

• właściwą intencję,
• chęć służenia Panu Bogu,
• pragnienie pozostania w środowisku świeckim,
• dojrzałość ludzką, chrześcijańską i uczuciową,
• zdolność przyjęcia zobowiązań płynących z przynależności do FZŚ,
• odpowiedzialność i samodzielność.

Rada wspólnoty miejscowej po zbadaniu warunków przyjęcia podejmie decyzję kolegialnie o przyjęciu kandydata do okresu wprowadzenia. Powiadomi o przyjęciu kandydata i wprowadzi do wspólnoty braterskiej przedstawiając kandydata wszystkim siostrom i braciom. Rada wyznaczy również dzień rozpoczęcia okresu wprowadzenia według Rytuału (Rytuał, Dodatek II do FZŚ w Polsce Obrzęd rozpoczęcia okresu wprowadzenia).

OKRES FORMACJI (art. 40)

Cel: Jest okresem, w którym nowicjusz stara się lepiej zrozumieć i pogłębić osobista decyzję naśladowania Chrystusa w Kościele i w dzisiejszym świecie w duchu św. Franciszka oraz głębiej poznaje i praktykuje franciszkański sposób życia.

Uczy się i doświadcza życia franciszkańskiego we wspólnocie braterskiej, którą coraz lepiej poznaje i bierze udział w jej zebraniach i życiu, co jest nieodzownym warunkiem wprowadzenia we wspólnotę.

Oczyszcza i pogłębia swoją motywację, sprawdza intencję i w dalszym ciągu rozpoznaje swoje zdatności do takiego sposobu życia.

Kontynuuje swoją ludzką i chrześcijańską formacje i upodabnia się sercem i umysłem do Jezusa w duchu św. Franciszka. Swoje przygotowanie do złożenia przyrzeczenia na końcu tego roku „przeżywa poprzez częste zebrania dla studium i modlitwy oraz konkretne doświadczenia posługi i apostolatu” (KG 40,1).

Czas trwania: Konstytucje FZŚ mówią, że „okres formacji początkowej trwa przynajmniej rok” (KG.40,1). Natomiast Statuty Narodowe stwierdzają, że „właściwy okres formacji, czyli nowicjat, trwa co najmniej jeden rok i może być w uzasadnionych przypadkach przedłużony do dwóch lat” (SN 19).

Wprowadzenie: W tym czasie kandydaci są wprowadzani:

• w lekturę Pisma świętego i rozważanie,
• poznanie osoby św. Franciszka i jego Pism,
• w duchowość franciszkańską,
• w studium Reguły i Konstytucji,
• w umiłowanie Kościoła i przyjmowania jego nauki,
• w apostolat w świecie.

Trzeba pamiętać, że formacja nie ogranicza się tylko do informacji, do poznania. Zakłada coś więcej. Formacja w życiu sióstr i braci FZŚ jest czymś więcej niż znajomością postaci św. Franciszka i jego Zakonu. Formacja zakłada stały rozwój ludzki i duchowy na wszystkich etapach życia. Jest procesem stopniowego rozwoju tożsamości osoby, która jest Dzieckiem Bożym, stworzonym na obraz Chrystusa i obdarzonym siłą Ducha Świętego. Bracia i siostry usiłują upodobać się do Chrystusa w swoim życiu. Zmierzają do kształtowania umiejętności szukania i realizowania woli Bożej. Pomoc otrzymują od odpowiedzialnych za proces formacji.

Konieczna jest formacja osobista, która powinna być:

• chciana i przyjmowana czynnie przez osobę formowaną, która winna się czuć za nią odpowiedzialną szukają stale sposobu realizowania siebie świetle Boży,
• powinna dostrzegać osobowość każdego, to znaczy: zespół jego zalet i ograniczeń, nie tylko oceniać stan rozwoju, który został osiągnięty dzięki formacji już otrzymanej lub też jest wynikiem braku formacji w okresie wcześniejszym,
• powinna wziąć pod uwagę „miejsce formacji” to znaczy konkretną sytuację osoby formowanej.

Kiedy kandydat pomyślnie ukończy okres formacji początkowej kieruje swą prośbę do przełożonego wspólnoty miejscowej o złożenie profesji. Rada wspólnoty po wysłuchaniu radnego od spraw formacji i asystenta podejmuje decyzję poprzez tajne głosowanie o dopuszczeniu do profesji oraz daje odpowiedź kandydatowi i powiadamia wspólnotę (KG 41,1).

PROFESJA (art. 41-43)

Określenie profesji. Profesja to uroczysty akt kościelny, przez który kandydat odnawia przyrzeczenia chrzcielne i potwierdza publicznie własne zobowiązanie do życia Ewangelią w świecie, według przykładu św. Franciszka i zachowywania Reguły FZŚ (KG 42,1).

Warunki złożenia: Aby móc złożyć przyrzeczenia trzeba:

• mieć ukończone 18 lat, tak ustalają obecne Statuty Narodowe (ST.N. rozdz. III, par. 19),
• mieć zgodę Rady wspólnoty miejscowej,
• brać aktywny udziału w formacji początkowej przez rok (KG 41,2),
• spełnić warunki określone przez Konstytucje.

Przyrzeczenia: Przyrzeczenia wcielają do Zakonu i są ze swej natury zobowiązaniem wieczystym. Przyrzeczenia wieczyste mogą poprzedzić przyrzeczenia czasowe. Składa się je na jeden rok i mogą być ponawiane tylko przez dwa kolejne lata. Mogą być złożone bezpośrednio po ukończeniu okresu nowicjatu lub na etapie trwania przyrzeczeń czasowych (ST.N. rozdz. III, 19).

Przyrzeczenia przyjmuje w imieniu Kościoła przełożony wspólnoty miejscowej lub jego delegat. Dobrze byłoby, by delegat miał tak zwaną delegację na piśmie. Obrzęd przyrzeczenia dokonuje się według Rytuału FZŚ.

Należy sporządzić akt profesji, który trzeba przechowywać w archiwum wspólnoty.

Wspólnota miejscowa ma obowiązek troski o dalszą formację tych, którzy mają przyrzeczenia czasowe, przez trzy lata, aż do złożenia przyrzeczeń wieczystych.

Potem kandydat przechodzi w okres formacji ciągłej, czyli stałej we wspólnocie.

Jako znak przynależności do Franciszkańskiego zakonu Świeckich składający przyrzeczenia otrzymuje TAU.

S. Elżbieta Uram FZŚ
Korekta: o. Gabriel Kudzia OFM

Formacja w junioracie

Podejmując się opracowania tego tematu i przyjmując za podstawę Konstytucje Generalne FZŚ, pragnę podzielić się swoimi przemyśleniami i spostrzeżeniami. Zacznę swoją refleksję od próby odpowiedzi na pytanie: czy jest potrzeba prowadzenia formacji w junioracie? Konstytucje Generalne FZŚ w art. 37,3 pouczają nas: „Bracia są odpowiedzialni za własną formację, aby rozwijać powołanie otrzymane od Pana w sposób coraz to doskonalszy”. A więc każdy z nas niezależnie od innych czynników jest zobowiązany do ciągłej pracy nad sobą. Czas junioratu można wykorzystać na różne sposoby. Najpierw jako uzupełnienie, gdyż mogło się zdarzyć, iż kandydat nie do końca wykorzystał możliwość formacji wstępnej i początkowej, nie wszystko należycie zrozumiał, a może były zaniedbania ze strony prowadzącego formację, wspólnoty… Jest więc szansa aby uzupełnić, naprawić. Po drugie juniorat to szansa pogłębienia, to możliwość rozwoju. Ale w realizacji tego zadania ważna jest współpraca z Duchem Świętym, o czym mówią Konstytucje Generalne, że Duch Święty jest głównym czynnikiem formacji i zawsze należy z Nim współpracować (por. KG 37,2). A ta współpraca z Duchem Świętym powinna polegać na poddawaniu się uległości wobec Niego. Skoro byliśmy posłuszni Duchowi Świętemu w formacji wstępnej i początkowej (postulat, nowicjat), to tym bardziej juniorat powinien być okresem, kiedy pełni wdzięczności i radości za dar powołania, całym sercem otworzymy się na działanie Ducha Świętego. Niech owocem naszego otwarcia się na Ducha Świętego będzie przede wszystkim pokój serca, który przecież jest tak bliski naśladowcom św. Franciszka.

Rola wspólnoty we formacji. Formacja w junioracie dokonuje się w konkretnej wspólnocie miejscowej i muszą w niej zaistnieć odpowiednie warunki. Konstytucje Generalne w ten sposób to ujmują: „…Wspólnota jest wezwana, aby pomagać braciom na tej drodze przez serdeczność, modlitwę i przykład” (37,3). Co prawda ten artykuł KG dotyczy formacji ciągłej, ale trzeba pamiętać, że formacja ciągła zaczyna się po złożeniu profesji, a formacja w junioracie to początek formacji ciągłej. Konstytucje Generalne tę powinność wyrażają w sposób zdecydowany: „Wspólnota ma obowiązek poświęcić szczególną uwagę formacji neoprofesów i profesów czasowych”. A zatem członkowie wspólnoty powinni się wzajemnie uczulać, aby neoprofesi ze strony wspólnoty czuli braterską troskę o umocnienie ich powołania i jego dalszy rozwój i nie odczuwali wrażenia, że przez złożenie profesji zakończyły się ich wysiłki i teraz mogą odpocząć.

W dalszym ciągu tego artykułu, KG wskazują, jaki jest cel tej formacji: „aby mogło dojrzeć ich powołanie i pogłębić się poczucie przynależności” (44,2). Widzimy więc konkretnie, na co ma się przełożyć opieka wspólnoty nad osobami będącymi w junioracie. Jest to więc czas pełniejszego zrozumienia tak wielkiego daru, jakim jest powołanie do FZŚ, a zarazem całym sercem przylgnięcie do wspólnoty, a przez nią do wszystkich Sióstr i Braci na całym świecie. Juniorat to czas, w którym każdy ma poczuć osobistą odpowiedzialność za FZŚ, za realizację wskazań płynących z wyższych szczebli przez konkretną pracę i wsparcie finansowe, czy modlitwę – każdy może coś dać z siebie.

Tematyka nauczania w junioracie. Konstytucje Generalne nie dają konkretnych wskazań odnośnie tematyki nauczania w okresie junioratu, ale takie wskazania można znaleźć w niedawno wydanym Podręczniku Asystencji FZŚ i MF. Program nauczania w junioracie (postnowicjacie) powinien być następujący:

• historia Rodziny Franciszkańskiej, łącznie z historią FZŚ; ich obecność i rozwój w danym kraju, relacje z I Zakonem i TOR; powstanie nowych zakonów i kongregacji wywodzących się z FZŚ;
• natura, tożsamość, struktura i organizacja FZŚ w świetle Reguły i Konstytucji z podkreśleniem jego świeckiej tożsamości i jedności;
• uwypuklenie wizji Kościoła jako ludu Bożego i komunii (LG, GS, Dokument końcowy Synodu Biskupów z 1985 r.);
• pogłębienie związanymi zadaniami świeckich, współodpowiedzialności i współpracy między duchowieństwem i świeckimi, zakonnikami i świeckimi w misji Kościoła (Ewangelii nuntiandi, Christifideles laici, List Czterech przełożonych generalnych Rodziny Franciszkańskiej: Powołanie i misja franciszkanów świeckich w Kościele i świecie);
• w katolickiej nauce społecznej (od Rerum novarum) zwrócenie szczególnej uwagi na obowiązki i odpowiedzialność świeckich;
• pogłębienie znajomości natury asystencji duchowej i duszpasterskiej wobec FZŚ, jej charakteru kolegialnego i tożsamości asystenta;
• poznanie: Reguły niezatwierdzonej (1221), Memoriale propositi [1221], konstytucji Supra montem Mikołaja IV [1289], konstytucji Misericors Dei Filius Leona XIII [1883] i listu apostolskiego Seraficus Patriarcha Pawła VI [1978];
• wspólne doświadczenie duszpasterskie pod kierunkiem asystenta duchowego, uczestnictwo w spotkaniach wspólnoty, wspólnych modlitwach i wydarzeniach wyznaczających rytm życia wspólnoty FZŚ.

Propozycja spotkania formacyjnego junioratu. Chciałabym zaproponować jedną, na pewno z wielu, możliwości prowadzenia spotkania formacyjnego w junioracie. Na początku powinna być Eucharystia, która jest momentem kulminacyjnym w życiu każdego chrześcijanina. Będzie to najlepszy czas, by się wyciszyć i razem z siostrami i braćmi poczuć prawdziwą wspólnotę przy jednym stole eucharystycznym. Ponadto pamiętamy, że Msza św. jest najwyższym wymiarem pokory, którą św. Franciszek wysławia w Liście do całego Zakonu. Bierzemy przykład od św. Franciszka, którego całe życie było hymnem pochwalnym na cześć Eucharystii, hymnem dziękczynienia.

Po takim wyciszeniu, zgłębieniu w modlitwie, łatwiej i owocniej będzie można przeżyć spotkanie, które powinno się odbyć na salce. Asystent lub odpowiedzialny za formację powinni wygłosić konferencję na jeden z tematów wyznaczonym w programie nauczania w postnowicjacie. Po konferencji powinna być możliwość zadania pytań przez uczestników. Można również wykorzystać czas po konferencji na wyjaśnianie jakichś wątpliwości wniesionych przez neoprofesów. Mogą one dotyczyć prawodawstwa lub konkretnych sytuacji życiowych, w jakich mogli się znaleźć zainteresowani. Dla odprężenia można też wykonywać śpiew lub uczyć się pieśni franciszkańskich. Spotkanie można zakończyć modlitwą, np. odmówić Nieszpory z Liturgii Godzin lub inną według uznania prowadzącego.

Wspólny juniorat w Regionie? W zasadzie formacja w junioracie powinna się odbywać we wspólnocie miejscowej. Dlaczego? Ponieważ przez prowadzenie formacji i uczestniczenie w niej we wspólnocie miejscowej dokonuje się w uczestnikach większe związanie z braćmi i siostrami tej wspólnoty i umacnia się więź między nimi samymi. Przemawia również za tym to, że dojazdy na wspólną formację w regionie mogą sprawiać duże utrudnienia i pochłaniać więcej czasu. Prowadzenie formacji w junioracie w regionie w jednym lub kilku miejscach może się udać w aglomeracjach większych jak: Warszawa, Łódź, Kraków, Wrocław… W tych miejscach jest łatwiejsza możliwość przemieszczania się, łatwiej w tych wspólnotach znaleźć osobę dobrze przygotowaną do prowadzenia tej formacji. W tym przypadku konieczna jest koordynacja ze strony Rady Regionalnej. Pozytywnym skutkiem prowadzenie formacji w regionie jest jeszcze możliwość poznania się młodych neoprofesów w danym regionie, co może później owocować przy wyborach na Kapitule Regionalnej. Ale to jest jakby produkt uboczny. Najważniejsze jest to, aby przez prowadzenie formacji czy to we wspólnocie miejscowej czy w ramach regionu, skutecznie pomóc neoprofesom w rozwoju i umacnianiu ich powołania we FZŚ.

O. Tobiasz Kołodziejczyk OFM

Formacja ciągła w życiu i działalności franciszkanów świeckich
w świetle Konstytucji Generalnych FZŚ

W uroczysty dzień profesji przyrzekamy: „….żyć Ewangelią Pana naszego Jezusa Chrystusa(…) przez cały czas mojego życia, we Franciszkańskim Zakonie Świeckich, zachowując jego Regułę”. Przyrzekamy Bogu w Trójcy Osób jako NASZĄ ŚWIADOMĄ ODPOWIEDŹ za dar powołania, które pochodzi od Ducha Św. Od chwili złożenia profesji powinno się mieć już wolę i świadomość, że zarówno wcześniej podjęte nasze duchowe akty modlitewne (np. „10 różańca”, „koronka do Miłosierdzia Bożego”, różaniec święty, inne koronki i podobne formy modlitwy), jak i udział w różnych grupach modlitewnych, nawet społeczno-zawodowych, przechodzą na dalszy plan życia. Po profesji na pierwszym miejscu powinna być Ewangelia i Reguła oraz III Zakon. Taka przyjęta kolejność wartości, będzie właściwym realizowaniem WOLI BOŻEJ. Profesja jest najwyższym aktem duchowości jako ślubowanie całkowite człowieka na służbę Bogu i Jego Królestwa. Jest ona aktem uroczystym, zatwierdzonym przez Matkę-Kościół Święty władzą „Kluczy Św. Piotra” cokolwiek zwiąże na ziemi będzie związane w niebie, a św. Franciszek dopowie za słowami Papieża „I ktokolwiek to zachowa, niech w niebie będzie napełniony błogosławieństwem Ojca Najwyższego, a na ziemi błogosławieństwem umiłowanego Syna Jego z Najświętszym Duchem Pocieszycielem…” (Błogosławieństwo św. Franciszka z Testamentu).

Od tej powyższej świadomości, którą powinno się poznać w formacji początkowej, można dopiero wejść na właściwą drogę formacji ciągłej. Zrozumienie, że Ewangelia i Reguła są w życiu franciszkanina świeckiego na pierwszym miejscu, będzie dopiero przyczyną dla niego zrozumienia życia św. Franciszka z Asyżu i jego duchowości, która stanie się uświęceniem jego życia. Dlatego celem formacji ciągłej będzie podtrzymywanie tego zrozumienia lub przywoływanie do właściwego porządku braci i sióstr, którzy z biegiem czasu popadli w różne wątpliwości. Konstytucje Generalne, które są przedłużeniem Reguły, zachęcają nas do odpowiedzialności podtrzymywania formacji ciągłej zarówno w wymiarze osobistym jaki i wspólnotowym.

Formacja ciągła w wymiarze osobistym

Art 44,1: Zapoczątkowana w poprzednich etapach formacja braci realizuje się w sposób stały i ciągły. Należy ją rozumieć jako pomoc w nawracaniu się każdego i wszystkich oraz w wypełnianiu własnej misji w Kościele i w społeczeństwie.

Do formacji ciągłej w wymiarze osobistym zachęcał franciszkanów świeckich sam papież Jan Paweł II w 2000 roku podczas uroczystego spotkania w Rzymie. …Studiujcie, kochajcie i żyjcie wedle waszej Reguły… ona jest autentycznym skarbem w Waszych rękach, inspirowana duchem Soboru Watykańskiego II i odpowiedzią, jakiej Kościół spodziewa się po Was…, wartości zawarte w niej są nade wszystko wartościami ewangelicznymi”. Po tych słowach papieża Jana Pawła II nie ma wątpliwości, że każdy franciszkanin powinien poddawać się częstym zamyśleniom treści Reguły czy Konstytucji, aby odnajdywać inspiracje Ducha Świętego w celu utrwalania swojego powołania. Z tego względu konieczne jest również uświadomienie, że Reguła czy Konstytucje nie są tylko „suchymi prawnymi dokumentami”, ale są one natchnione Duchem Świętym poprzez zatwierdzenie ich podpisami Następców Chrystusa. W Regule czy Konstytucjach, jak stwierdza papież Jan Paweł II, znajduje się odpowiedź mojego życia dla Boga, Kościoła i Ludzi. Mamy także podobne potwierdzenie w art. 8,2 Konstytucji: Starają się w świetle wiary pogłębiać wartości i wybory życia ewangelicznego według Reguły FZS:

• na podejmowanej nieustannie drodze nawrócenia i formacji;
• otwarci na wymogi stawiane przez społeczeństwo i rzeczywistość Kościoła, przechodząc od Ewangelii do życia i od życia do Ewangelii;
• w wymiarze osobistym i wspólnotowym tej drogi.

Celem w formacji ciągłej w wymiarze osobistym jest spotkanie Chrystusa osobowego, jako Przyjaciela, który niemal dosłownie przemawia do mnie z kart Ewangelii. Zaś przez Regułę pobudzony jestem do modlitwy, do życia bardzo częstego w sakramencie pokuty i Eucharystii, w cierpieniu do częstego przyjmowania sakramentu chorych, i odnawiania sakramentu małżeństwa, do wielorakich uczynków pokutnych, czytanek duchowych i wielorakich uczynków miłosierdzia względem bliźniego. Z modlitw na pierwszy plan wysuwa się modlitwa Kościoła – to jest modlitwa psalmami czyli Liturgia Godzin lub w zastępstwie tej modlitwy Oficjum 12 Ojcze Nasz. Profes powinien niejako wyćwiczyć się sam, aby pierwszeństwo w modlitwach miała Liturgia Godzin niż koronka, różaniec i inne modlitwy. Natomiast z kart ewangelii i czytanek duchowych, np.: o św. Franciszku i jego duchowości, dokumentów duchowych Kościoła katolickiego i innych, franciszkanin podejmuje stały i nieodwracalny proces nawracania się, to znaczy: pracy nad sobą, umocnieniem i pomnożeniem w sobie cnót, podejmowaniem walki duchowej ze złymi skłonnościami i wadami. Wielka rolę spełnia wspólnota w tej materii, jednak nic ona nie pomoże, kiedy nie będzie sam franciszkanin podejmował osobistych, indywidualnych decyzji na rzecz złożonej profesji. Ten trud, a słodki to trud, powinniśmy czynić niemal każdego dnia, bo poprowadzi nas do wspólnoty, do tworzenia wspólnoty serc pragnących spełniać wolę Boga zawartą w Regule, a przez to będzie radosne uświęcenie w miłości Boga, który daje się poznać.

Formacja ciągła w wymiarze wspólnotowym

Art. 44,2. Wspólnota ma obowiązek poświęcić specjalną uwagę formacji neoprofesów / profesów czasowych, aby mogło dojrzeć ich powołanie i pogłębić się poczucie przynależności.

W myśl tego artykułu jest bardzo cenna uwaga wskazująca najpierw na odpowiedzialność wzajemną każdego członka za formację – wspólnota ma obowiązek. Trzeba w myśl tego artykułu przewidzieć rzecz trudną wtedy, kiedy Rada wspólnoty jest bierna w organizowaniu formacji. Wtedy trzeba, aby inni franciszkanie za zgodą tej rady tę formację ciągłą współorganizowali. Brat czy siostra o dobrej formacji ciągłej w wymiarze osobistym nie dołączy się do tzw. „gnuśności formacji” we wspólnocie, do bierności życia wspólnotowego, ale właśnie pobudzony duchem św. Franciszka w pokorze i posłuszeństwie będzie Radę wspomagał, pobudzał do działania, zgodnie z Regułą i Konstytucjami.

Główna odpowiedzialność za formację ciągłą spada na poszczególne Rady: międzynarodowe, narodowe, regionalne i wspólnoty. Cel tej formacji jest podobny jak w formacji indywidualnej, z tym że pomaga w tych celach wspólnota, pomaga może przynajmniej jedna bratnia dusza o podobnych pragnieniach. Wspierają się razem w celu zachowaniu Ewangelii i Reguły.

Do zadań poszczególnych Rad na różnych szczeblach w sprawach formacji należy Art. 44,3: Formacja ciągła, również poprzez kursy, spotkania, wymianę doświadczeń, ma za cel pomoc wszystkim braciom:

• w słuchaniu i rozważaniu słowa Bożego, „w przechodzeniu od Ewangelii do życia i od życia do Ewangelii”;
• w refleksji, pod wpływem światła wiary i wsparcia przez dokumenty Urzędu Nauczycielskiego, nad wydarzeniami w Kościele i społeczeństwie, zajmując konsekwentnie właściwe postawy wobec nich;
• w realizacji i pogłębieniu powołania franciszkańskiego przez studiowanie pism św. Franciszka, św. Klary i autorów franciszkańskich. Np. w Regionie Katowickim jest stała „drabina” spotkań duchowych i szkoleniowych, w których korzysta się z duchowości Kościoła i Zakonu św. Franciszka. Najwyższym priorytetem są rekolekcje, dni wspólnoty całego regionu, dnia skupienia rejonowe i dni formacyjne we wspólnocie, pielgrzymki oraz szkolenia coroczne dla formatorów i przełożonych wspólnot. „Drabina” ta przedłuża się w myśl art. 94,2 – utrzymywanie kontaktów z innymi wspólnotami na różnych stopniach, z młodymi franciszkanami i z całą Rodziną Franciszkańską;
• zachowanie dyrektyw i wskazań Rady Międzynarodowej FZŚ i innych Rad;
• i obecność w Kościele partykularnym.

Ponadto wspólnota powinna korzystać również z darów duchowych (rekolekcje parafialne, adoracje, pielgrzymki itp.) Kościoła Partykularnego, czyli parafialnego i duchowością franciszkańską dzielić się na tym polu.

Podsumowanie:

Formacja ciągła w wymiarze osobistym i wspólnotowym powinna się zazębiać, służyć wzajemnością, i przez to stawać się znakiem miłości wspólnoty, znakiem Ewangelii w danym środowisku parafialnym, społecznym. Każdemu franciszkaninowi świeckiemu, jak i Radzie powinno zależeć na jakości formacji, która prowadzi do coraz nowych odkryć duchowych charyzmatów św. Franciszka i życia nimi na co dzień.

Wzorem powyższej formacji jest św. Franciszek z Asyżu, który tak właśnie zadbał o swoją formację po nawróceniu. Widzimy go zarówno jako samotnego z Jezusem na górze Alwernii, jak i przebywającego wśród braci, którym daje Regułę i obecnego w Kościele Świętym, w którym widzi Chrystusa i Matkę. Dlatego też nie mniejszą rolę w formacji franciszkanów świeckich mają duchowi następcy św. Franciszka z I Zakonu, a zwłaszcza asystenci duchowi, kapłani diecezjalni. Zapraszajmy ich do współpracy, by jeszcze głębiej poczuwali się do odpowiedzialności za formację III Zakonu św. Franciszka.

Konferencje:

• POCHWAŁA STWORZENIA. Drogi do odkrycia miłości Boga. Konferencje do formacji ciągłej
  dla Franciszkańskiego Zakonu Świeckich w Polsce na rok 2025
  
• TY JESTEŚ MIŁOŚCIĄ. DROGI DO ODKRYCIA MIŁOŚCI BOGA. Konferencje do formacji ciągłej dla Franciszkańskiego Zakonu Świeckich w Polsce na rok 2024
• WIERZĘ W KOŚCIÓŁ CHRYSTUSOWY
  Konferencje do formacji ciągłej dla Franciszkańskiego Zakonu Świeckich w Polsce na rok 2023

• POSŁANI W POKOJU CHRYSTUSA
  Konferencje do formacji ciągłej dla Franciszkańskiego Zakonu Świeckich w Polsce na rok 2022
• ZGROMADZENI NA ŚWIĘTEJ WIECZERZY – znaki i symbole w Eucharystii
  Konferencje do formacji ciągłej dla Franciszkańskiego Zakonu Świeckich w Polsce na rok 2021
  
• EUCHARYSTIA – CZŁOWIEK MOCNY CHRYSTUSEM – Materiały do formacji ciągłej we Franciszkańskim Zakonie Świeckich w Polsce NA ROK 2020
  
• W MOCY DUCHA PAŃSKIEGO – Materiały do formacji ciągłej we Franciszkańskim Zakonie Świeckich w Polsce NA ROK 2019
  
• POSIĄŚĆ DUCHA PAŃSKIEGO – Materiały do formacji ciągłej we Franciszkańskim Zakonie Świeckich w Polsce NA ROK 2018
  
• CHARYZMAT FRANCISZKAŃSKI DZISIAJ na podstawie Reguły – Materiały do formacji ciągłej we Franciszkańskim Zakonie Świeckich w Polsce NA ROK 2017
  
• CHARYZMAT FRANCISZKAŃSKI realizowany w życiu świętych i błogosławionych franciszkańskich z uwzględnieniem Dekalogu – Materiały do formacji permanentnej we Franciszkańskim Zakonie Świeckich w Polsce NA ROK 2016
  
• CHARYZMAT FRANCISZKAŃSKI NA PODSTAWIE ŻYCIORYSU ŚW. FRANCISZKA Z ASYŻU – Materiały do formacji permanentnej we Franciszkańskim Zakonie Świeckich w Polsce NA ROK 2015
  
• ŻYCIE W ŁASCE FRANCISZKANINA ŚWIECKIEGO – Materiały do formacji permanentnej we Franciszkańskim Zakonie Świeckich w Polsce NA ROK 2014
  
• ŻYCIE W POKUCIE FRANCISZKANINA ŚWIECKIEGO – Materiały pomocnicze do formacji ciągłej dla FZŚ w Polsce NA ROK 2013
  
• BŁOGOSŁAWIENI – Materiały do formacji ciągłej NA ROK 2012
  
• ŻYCIE I DZIAŁALNOŚĆ FRANCISZKANÓW ŚWIECKICH w świetle Konstytucji Generalnych Franciszkańskiego Zakonu Świeckich – Materiały do formacji ciągłej NA LATA 2010-2011