Nowicjat jest drugim etapem formacji we Franciszkańskim Zakonie Świeckich i trwa 1 rok. W tym czasie na spotkaniach zapoznaje się z prawem zakonu, które stanowią: Reguła, Konstytucje i Rytuał, Statuty Narodowe lub Regionalne.
Reguła zawierająca 26 artykułów podaje zasady życia, według których należy budować chrześcijańską doskonałość i pracę dla Kościoła. Wykłady pozwalają na zgłębienie Reguły i podają praktyczne życiowe zastosowania jej zasad, by budować pokój, wzajemną życzliwość i uczynną miłość bliźniego.

Rozdział I

Franciszkański Zakon Świeckich

Art.1-3
FZŚ należy do duchowej społeczności wielkiej rodziny franciszkańskiej, jednoczy ludzi świeckich, osoby zakonne i kapłanów, którzy zobowiązują się do życia według Ewangelii na sposób św. Franciszka z pomocą Reguły zatwierdzonej przez Kościół.

Rozdział II

Zasady życia

Art.4-5
Podstawową zasadą duchowego życia świeckich franciszkanów jest Ewangelia, którą należy systematycznie czytać w konfrontacji z życiem, naśladując św. Franciszka z Asyżu, dla którego Chrystus był natchnieniem i centrum życia w odniesieniu do Boga i ludzi. Czytanie i rozważanie Ewangelii ma pozwolić znajdować i poznawać Chrystusa w drugim człowieku, w Piśmie św., w Kościele oraz czynnościach liturgicznych, widzieć w Chrystusie wzorzec dla swego życia.
Reguła mówi, iż powinniśmy „zachowywać Ewangelię Pana naszego Jezusa Chrystusa, naśladując św. Franciszka z Asyżu, dla którego Chrystus był natchnieniem i centrum życia w odniesieniu do Boga i ludzi”. Komentator posoborowej Reguły FZŚ tak nam wyjaśnia znaczenie zachowywania Ewangelii na wzór św. Franciszka. Zachowywać Ewangelię na wzór św. Franciszka to:
– „patrzeć na nią jak na miejsce spotkania z Panem Jezusem,
– traktować ją jako codziennego przewodnika, jako styl życia, wizję świata,
– przybliżyć się do niej w prostocie serca, uwolnić się od subtelnych wybiegów,
– czytać ją pilnie, rozważać, radzić się i realizować w konkretnych przy-padkach życia” (J. Bar, 16).

Art.6
Należący do FZŚ mają być żywymi członkami Kościoła, narzędziami misji Kościoła wśród ludzi świadcząc o Chrystusie życiem, dobrym przykładem i słowem we własnej rodzinie, w sąsiedztwie i miejscu pracy, mają budować harmonię, jedność, troszczyć się o sprawy wiary i Kościoła przez systematyczne czytanie Pisma św., książek i czasopism religijnych.
Członkowie FZŚ mają pomagać Kościołowi w przekazywaniu prawd wiary współczesnemu człowiekowi, być w pełnej łączności z papieżem, biskupami i kapłanami, ze swoją parafią, prowadzić otwarty i ufny dialog, modlitwą i ofiarą wypraszać łaski u Boga dla pracy apostolskiej Kościoła.
Franciszkański Zakon Świeckich słynął zawsze ze swej wierności Kościołowi i stawania w jego obronie. Podobnie i dziś Świeccy Franciszkanie winni być jak najbardziej oddaną grupą Kościoła. Niech się to wyraża w głebokim szacunku dla osoby Ojca Świętego i pełnionego urzędu, w modlitwie w jego intencji, w chętnym posłuszeństwie dla zarządzeń Stolicy Apostolskiej, podobnie jak i w odniesieniu do władzy diecezjalnej. Pan Jezus bowiem ustanowił swój Kościół jako hierarchiczny, w którym istnieje władza, mająca charakter służebny, którą wierni powinni szanować i jej słuchać.
Niech się to również wyraża w posłuszeństwie dla swoich parafialnych duszpasterzy, ich zarządzeń, ogłoszeń i poleceń. Owocem współpracy parafialnej będzie też budowa nowych potrzebnych obiektów, jak: kościoła, plebani, kaplicy, czy funkcjonalne utrzymanie tych obiektów. Każdy w miarę swoich możliwości powinien znaleźć na to stosowny czas i ofiarę.
Nigdy więc w odniesieniu do Kościoła nie należy stać na uboczu, mówić źle o Kościele, zarzucać mu błędy, krytykować go, lecz odnosić się z szacunkiem do hierarchii kościelnej i swych duszpasterzy, umieć włączyć się w działalność Kościoła, podejmować ją, brać na siebie część obowiązków i dostosować się do jego dyrektyw (J. Bar, 171).

Art.7-8
Członkowie FZŚ mają kształtować swój sposób myślenia przez wewnętrzną przemianę korzystając z Sakramentów Pokuty i Eucharystii, przez które otrzymujemy pomoc Bożą do wypracowania w sobie świętości życia i zbawienie. Duszą życia i działania ma być modlitwa – świadomy i przeżywany kontakt z Bogiem. Przestrzeganie warunków dobrej modlitwy – skupienia i wzbudzenia dobrej intencji – daje wewnętrzną radość i silny punkt oparcia w trudnościach i doświadczeniach.
Rodzaje modlitwy:
– ustna modlitwa uwielbienia, dziękczynienia, przebłagania i prośby
– myślna czyli rozmyślanie
– liturgiczna – Liturgia Godzin

Art.9
Najdoskonalszym wzorem duchowego piękna jest Maryja, którą św. Franciszek obrał za patronkę i opiekunkę swoich zakonów. Członkowie FZŚ mają szerzyć kult Maryi, naśladować Jej cnoty, powierzać Jej opiece swoje życie i apostolstwo.

Art.10-12
Franciszkanie świeccy mają żyć radami ewangelicznymi wzorem św. Franciszka naśladując Chrystusa posłusznego, ubogiego i pokornego oraz czystego sercem.
• Posłuszeństwo Bogu w sumiennym pełnieniu swych obowiązków i przyjmowaniu wszystkiego, co Bóg będzie na nas zsyłał.
• Życie ubogie i pokorne – dbając o poziom życia swego stanu i zawodu nie stać się niewolnikiem materii, nie dać się opanować chciwości, popierać inicjatywy społeczne i religijne.
• Czystość serca – czystość według stanu, by być człowiekiem wolnym, oddanym Bogu i służbie drugiemu człowiekowi.
Art.13-15
Przykazanie miłości to pierwsze i najważniejsze przykazanie – mamy tworzyć atmosferę pokoju i miłości w rodzinie, w środowisku sąsiedzkim i miejscu pracy. Budować jedność we wspólnocie franciszkańskiej przez sumienne pełnienie swoich obowiązków, wzajemną życzliwą postawę, śpieszenie z pomocą drugim z świadomością, że jesteśmy powołani do służby innym, świadczyć własnym życiem i popierać sprawiedliwość zwłaszcza w życiu publicznym.

Art. 16-17
Drogą do osiągnięcia doskonałości chrześcijańskiej i świętości życia jest sumienne wykonywanie codziennych obowiązków, pracy zawodowej oraz obowiązków stanu – jako małżonków i jako rodziców.
Praca została zadana człowiekowi przez Boga jako obowiązek i środek uświęcenia przez poznawanie praw rządzących światem, przez doskonalenie swego człowieczeństwa i doskonalenie wykonywanego zawodu.
Realizacją Bożego planu miłości jest małżeństwo chrześcijańskie. Świeccy franciszkanie żyjący w związku małżeńskim mają budować ofiarną, przebaczającą i poświęcającą się miłość, bronić nierozerwalności związku, bronić każde poczęte życie, wychowywać dzieci po chrześcijańsku.

Art.18-19
Franciszkanie świeccy powinni za wzorem św. Franciszka – patrona ekologów, widzieć w przyrodzie „znamię Najwyższego” – dzieło Boże i żywić szacunek do przyrody ożywionej i nieożywionej, popierając ruchy ekologiczne stawiające za cel ochronę środowiska, wnosząc w nie swoje inicjatywy w oparciu o franciszkańską ideę powszechnego braterstwa stworzeń.
Jako „heroldowie pokoju” pobudzeni przykładem św. Franciszka powinni sami nieustannie budować pokój najpierw w swoim sercu, w swojej rodzinie, w społeczności, w świecie szukając dróg jedności i braterskiej zgody poprzez dialog.
Następstwem pokoju jest radość, będąca owocem nadziei otrzymania od Boga przebaczenia, potrzebnych łask do wytrwania w dobrem i nagrody wiecznej, nieba.

Rozdział III

Życie we wspólnocie

Art.20-22
Franciszkański Zakon Świeckich jednoczy wspólnoty braci i sióstr różnych stopni:

– miejscowe – istnieją przy kościele parafialnym lub klasztornym
– regionalne – łączą wspólnoty miejscowe w danym regionie
– narodowe – łączą wspólnoty miejscowe i regionalne na terytorium danego narodu
– międzynarodowa – łączy wszystkie wspólnoty powszechnego Kościoła

Wspólnoty są połączone w sposób hierarchiczny – wspólnota stopnia wyższego pomaga i służy swoją radą wspólnotom stopnia niższego. Każda wspólnota posiada swoją osobowość moralną – ma wszystkie prawa i obowiązki, które przyznaje jej prawo kanoniczne. Na czele wspólnoty stoi Rada w składzie: przełożony, zastępca, mistrz nowicjatu, sekretarz, skarbnik – wybierana na 3 lata w tajnym głosowaniu przez profesów.

Art.23-25
Członkami Franciszkańskiego Zakonu Świeckich mogą zostać katolicy ochrzczeni, którzy przyjęli sakrament bierzmowania i ukończyli 18 rok życia, ludzie stanu wolnego, żyjący w związkach małżeńskich sakramentalnych, a także osoby duchowne: klerycy, księża, biskupi. Prośbę o przyjęcia składa się do Rady miejscowej wspólnoty. Warunkiem przyjęcia jest życie w łączności z Kościołem, dobra opinia moralna oraz okazywanie oznak powołania.
Włączenie do wspólnoty następuje w trzech etapach:
• postulat – formacja wstępna trwająca co najmniej 6 miesięcy
• nowicjat – formacja początkowa trwająca co najmniej 1 rok
• profesja czasowa lub wieczysta – uroczyste przyrzeczenie życia według Ewangelii zgodnie z Regułą FZŚ – formacja ciągła trwająca przez całe życie.
Art.26
Rolę asystentów duchowych wspólnot każdego szczebla pełnią ojcowie wyznaczeni przez I Zakon Franciszkański. Czuwają oni nad wiernością nauczaniu Kościoła i zachowaniem charyzmatu franciszkańskiego, wspomagają w zakresie formacji, sprawują posługę sakramentalną.
Pomocą dla wspólnoty w ożywieniu franciszkańskiego ducha ewangelicznego jest okresowa wizytacja przełożonych zakonnych zgodnie z Konstytucjami.

„I ktokolwiek to zachowa, niech w niebie będzie napełniony
błogosławieństwem Ojca Najwyższego, a na ziemi błogosławieństwem
umiłowanego Syna Jego z Najświętszym Duchem Pocieszycielem…”

Błogosławieństwo św. Franciszka z Testamentu

Postulat jest pierwszym stopniem formacji podstawowej i trwa co najmniej sześć miesięcy. W czasie postulatu omawiane są następujące tematy:

I. Życie św. Franciszka z Asyżu
II. Historia Franciszkańskiego Zakonu Świeckich
III. Struktury
IV. Cele FZŚ
– Osobiste uświęcenie
– Apostolat
V. Prawo FZŚ
VI. Liturgia FZŚ

I. Życie św. Franciszka z Asyżu

Święty Franciszek z Asyżu (Jan Bernardone) urodził się w 1181 lub w 1182 roku w rodzinie Piotra i Joanny (zwanej także Piką) Bernardone, w jednym z mniejszych miast włoskich – Asyżu (leży w pobliżu Perugii, w prowincji Umbria).

W latach swojej młodości Franciszek doświadczył tego, co znaczy życie wygodne, przepych i jaka jest moc pieniądza zyskującego mu powszechne uznanie o czym zaświadcza pierwszy biograf św. Franciszka Tomasz z Celano, pisząc: „aż prawie do 25 roku życia wraz z rówieśnikami brnął w próżności, a w pogoni za próżną chwałą, nie dał się nikomu prześcignąć, w żartach, w krotochwilach, w piosenkach, w pięknych strojach”.

Kiedy między Perugią a Asyżem wybuchła wojna, młody Franciszek walczył o obronę interesów swego miasta, lecz podczas bitwy przy moście św. Jana został wzięty do niewoli przez perugian (1202 r.). Po rocznym pobycie w więzieniu powrócił do Asyżu bardzo chory. Podczas tej choroby pojawiły się u niego pierwsze oznaki poważnego i długiego kryzysu duchowego. W 1205 roku wyrusza jednak do Apulli z nadzieją zdobycia sławy rycerskiej.

Podczas drogi przeżył wewnętrzne nawiedzenie Boga, słysząc skierowane do siebie słowa: „Franciszku, kto może obdarzyć cię większym dobrem, Pan czy sługa, bogaty czy ubogi?” Jak podają hagiografowie miał wówczas odpowiedzieć: „Panie, co chcesz abym uczynił?” To ważny moment w historii życia św. Franciszka ponieważ wprowadza go w nową jakość relacji z Bogiem. Franciszek rezygnuje z poszukiwania sławy rycerskiej i rozpoczyna drogę duchową.

Znamiennym wydarzeniem była modlitwa w ruinach kościółka pod wezwaniem św. Damiana. Tam właśnie, rok po pierwszym nawiedzeniu Boga usłyszał kolejne Jego słowa: „Franciszku, idź i napraw mój Dom, który, jak widzisz, cały ulega zniszczeniu”. Od tego momentu Święty własnymi rękoma z wyżebranych materiałów remontuje pięć małych kościółków, a praca fizyczna staje się dla niego forma miłości Boga.

24 lutego 1208 roku, uczestnicząc we Mszy świętej, pod wpływem słów Ewangelii postanowił pracować na niwie apostolskiej, nawołując mieszkańców Asyżu do pokuty i nawrócenia. Ta działalność spowodowała, że do Franciszka zaczęli dołączać inni młodzi mężczyźni, tworząc pierwszą wspólnotę Pokutników z Asyżu. Byli to bracia: Bernard Quintavalle, Piotr z Katanii, Idzi z Asyżu i kapłan Sylwester.

W 1209 lub 1210 roku Papież Innocenty III ustnie zatwierdza w Rzymie sposób życia asyskich pokutników co sprawia, że św. Franciszek może w autorytecie Kościoła Rzymsko-Katolickiego świadczyć wobec świata o miłości Boga do każdego człowieka. Po tym zatwierdzeniu pierwsi franciszkanie zamieszkują najpierw w starej szopie w Rivo Torto, a później w szałasach pod Asyżem wokół malutkiego kościoła pod wezwaniem Matki Bożej Anielskiej (Porcjunkula) otrzymanego od Benedyktynów.

Pod wpływem świadectwa życia św. Franciszka i jego braci w 1211 roku przeżywa swoje nawrócenie Klara di Favarone d’Offreduccio (św. Klara z Asyżu) ucieka z domu i w Porcjunkuli z rąk Franciszka przyjmuje habit franciszkański, dając w ten sposób początek zakonowi klarysek. W 1217 roku św. Franciszek jako minister generalny nowo powstałego Zakonu Braci Mniejszych zwołuje do Porcjunkuli pierwszą kapitułę braci (zjazd zakonników służący wzajemnej integracji i wyznaczeniu kierunków działania), który gromadzi ok. 5 tysięcy zakonników.

W 1219 roku św. Franciszek udaje się do Egiptu, by głosić ewangeliczne orędzie pokoju i miłości. Tam też składa wizytę sułtanowi Melek-el-Kamelowi, a następnie udaje się do Syrii i pielgrzymuje do miejsc świętych w Ziemi Świętej.

Po powrocie do Włoch Biedaczyna z Asyżu w 1220 roku zrzeka się urzędu ministra generalnego Zakonu i stopniowo wycofuje się z działalności apostolskiej, aby oddać się intensywniej życiu pokuty i kontemplacji oraz podejmuje prace nad regułą dla zakonników, którą w efekcie końcowym 29 listopada 1223 roku zatwierdza papież Honoriusz III. W wigilię tego samego roku Franciszek udaje się do Greccio, gdzie w raz z mieszkańcami tej miejscowości przeżywa tajemnicę Bożego Narodzenia w przygotowanej przez nich, a dzisiaj powszechnie nazywanej „żywej szopce”.

Na dwa lata przed śmiercią w 1224 roku św. Franciszek przebywa na szczycie góry La Verna (Alwernia), gdzie otrzymuje na swoim ciele święte znaki męki Jezusa Chrystusa tzw. stygmaty (pięć ran Chrystusa Ukrzyżowanego). Od tej pory wchodzi w nową fazę doświadczeń duchowych.

W 1225 roku schorowany już św. Franciszek spędza najprawdopodobniej dwa miesiące w ogrodzie klasztoru sióstr klarysek przy kościele pod wezwaniem Św. Damiana, gdzie układa najsłynniejszą średniowieczną pieśń (tzw. pieśń słoneczna albo pochwała stworzeń). Następnie bracia przewożą poważnie chorego Franciszka do Sieny, by leczyć go z postępującej ślepoty. Niestety lekarze są bezradni i Biedaczyna wraca do Asyżu. W pałacu biskupim godzi jeszcze skłóconych ze sobą burmistrza miasta i biskupa.

3 października 1226 roku Franciszek umiera w otoczeniu swych braci, leżąc – z wyboru – nagi na ziemi przy kościele pod wezwaniem Matki Bożej Anielskiej. Przed samą śmiercią prosił jeszcze braci, by mu odśpiewali pieśń słoneczną, potem wysłuchał fragmentu Ewangelii według św. Jana i pobłogosławił swoich duchowych synów. Po śmierci ciało Świętego przeniesiono do kościoła św. Jerzego, a po wybudowaniu bazyliki ku jego czci do jej wnętrza (25 maja 1230 roku), gdzie przebywa po dzień dzisiejszy.

16 lipca 1228 roku papież Grzegorz IX ogłosił Franciszka świętym Kościoła rzymskokatolickiego.

(oprac. o. dr Bogdan Kocańda)

Najważniejsze wydarzenia z życia św. Franciszka od urodzin do zatwierdzenia protoreguły w skrócie:

1181 – W Asyżu urodził się św. Franciszek. Syn Piki i Piotra Bernardone na chrzcie otrzymał imię Jan, dopiero później przez ojca został nazwany Franciszkiem.

1204-1206 – Początek nawrócenia św. Franciszka (tajemnicze widzenie w Spoleto; spotkanie z trędowatymi)

1206 – Modlitwa przed wizerunkiem Ukrzyżowanego w kościele św. Damiana. Słyszy głos: „Franciszku, czyż nie widzisz, że ten dom mój chyli się ku upadkowi? Idź więc i napraw mi go”.

1206-1208 – Św. Franciszek przywdziewa jakby pustelniczy habit i naprawia kościoły: św. Damiana, św. Piotra i Matki Bożej Anielskiej – Porcjunkulę.

1208 – Św. Franciszek wraz z pierwszymi towarzyszami: Bernardem z Quintavalle i Piotrem Cattanio udają się do kościoła św. Mikołaja w pobliżu Rynku w Asyżu, aby w Ewangelii wyczytać oczekiwania Chrystusa względem nich. Święty otworzył zamkniętą Księgę, a wzrok padł na słowa: „Jeśli chcesz być doskonały, idź, sprzedaj wszystko, co masz, rozdaj ubogim, a będziesz miał skarb w niebie”. Drugim razem – „Nie bierzcie ze sobą nic w drogę”, a za trzecim – „Kto chce iść za mną, musi się zaprzeć samego siebie”. Św. Franciszek z pierwszymi braćmi uznali te słowa za normy i zasady ich nowego życia.

1209 – Ojciec Święty Innocenty III ustnie aprobuje protoregułę spisaną w niewielu prostych słowach (reguła życia według świętej Ewangelii). Papież daje im też pozwolenie na głoszenie pokuty.

Życie św. Franciszka – Kalendarium

• 1181 (lub 1182) – w Asyżu przyszedł na świat

• 1202 (listopad) – dostał się do niewoli w czasie wojny między Perugią a Asyżem i został prowadzony do Perugii

• 1203 – został zwolniony z więzienia i chory wrócił do Asyżu

• 1204 – przechodził chorobę i rekonwalescencję

• 1205 (wiosna) – wyruszył na wyprawę krzyżową; w Spoleto w czasie snu otrzymał polecenie powrotu do Asyżu – początek nawrócenia

• 1205 (lato) – uczestniczył w święcie asyskiej młodzieży i został obwołany „królem młodzieży asyskiej”; spotkanie z trędowatym

• 1205 (koniec roku) – w czasie modlitwy w kościele św. Damiana usłyszał głos Chrystusa, który powiedział mu: „Franciszku, idź i odnów mój dom, bo popada w ruinę”; sprzedał kilka sztuk sukna, pieniądze ofiarował kapelanowi kościoła św. Damiana, który ich nie przyjął

• 1206 (wiosna) – przed biskupem Asyżu wyrzekł się wszystkich dóbr; udał się do Gubbio, by pielęgnować trędowatych

• 1206 (lipiec) – wrócił do Asyżu, przywdział szaty pustelnika i rozpoczął naprawianie kościoła św. Damiana

• 1208 (24 lutego) – w czasie mszy św. w kościele Matki Bożej Anielskiej w Porcjunkuli odkrył swoje powołanie do życia ewangelicznego w całkowitym ubóstwie; zmienił strój i zaczął wzywać ludzi do nawrócenia

• 1208 (16 kwietnia) – dołączyli do niego pierwsi towarzysze: Bernard Quintavalle i Piotr Cattani

• 1208 (23 kwietnia) – dołączył brat Idzi

• 1208 (lato) – odbył pierwszą misję kaznodziejską poza granicami Umbrii

• 1208 (druga połowa) – dwie kolejne misje i powołanie czterech braci

• 1209 (początek) – dwie kolejne misje i powołanie czterech braci

• 1209 (wiosna) – powstanie Zakonu: napisał krótką regułę na podstawie tekstu Ewangelii i udał się do Rzymu z 11 braćmi; papież Innocenty III ustnie ją zatwierdził; po powrocie bracia osiedlili się w Porcjunkuli

• 1211 (lato) – podjął wyprawę misyjną do Syrii

• 1212 (18/19 marca) – przekazał habit św. Klarze (Niedziela Palmowa) – powstanie Zakonu Ubogich Pań

• 1213 – założył pustelnię na górze Alwerni

• 1215 (listopad) – wziął udział w IV Soborze Laterańskim

• 1217 (5 maja) – decyzja kapituły generalnej o wysłaniu misjonarzy do Syrii i Tunezji

• 1219 (koniec czerwca) – odbył podróż z Ankony do Egiptu i Syrii

• 1220 – męczeństwo pięciu braci w Maroku; odbył podróż do Palestyny

• 1220 (lato) – powrócił do Asyżu, przekazał obowiązek przełożonego generalnego Piotrowi Cattani

• 1221 – przekazanie obowiązku przełożonego generalnego bratu Eliaszowi

• 1221 (30 maja) – kapituła generalna w Porcjunkuli (udział ok. 5 tys. braci)

• 1223 – odbyła się pierwsza Pasterka przy żłóbku w Boże Narodzenie

• 1224 (15 sierpnia – 29 września) – 40-dniowy post na górze Alwerni przed uroczystością św. Michała Archanioła; otrzymał stygmaty

• 1224–1225 (grudzień – luty) – apostołował w Umbrii i Marchii Arkońskiej

• 1225 (marzec–maj) – choroba oczu, powstanie Pieśni słonecznej

• 1225 (lipiec–wrzesień) – próby uzdrowienia oczu – bez rezultatu

• 1226 (kwiecień) – leczenie w Sienie

• 1226 (maj–czerwiec) – podyktował Mały testament w pustelni Le Celle; powrócił do Porcjunkuli

• 1226 (lipiec–sierpień) – przebywał w górskiej miejscowości Bagnara

• 1226 (sierpień/wrzesień) – powrócił do Asyżu, gościł w domu biskupa, przeniesiono go do Porcjunkuli

• 1226 (3 października) – śmierć

• 1226 (4 października) – pogrzeb w kościele św. Jerzego w Asyżu

• 1228 (16 lipca) – kanonizacja (papież Grzegorz IX)

• 1230 – uroczyste przeniesienie ciała św. Franciszka do nowej bazyliki zbudowanej na jego cześć

• 1939 – papież Pius XII ogłosił św. Franciszka głównym patronem Włoch

• 1980 – papież Jan Paweł II ustanowił św. Franciszka patronem ekologów
  
  II. Historia Franciszkańskiego Zakonu Świeckich i jego struktury

  Św. Franciszek jest założycielem także Trzeciego Zakonu Franciszkańskiego, którego obecnie oficjalna nazwa brzmi: Franciszkański Zakon Świeckich (FZŚ). Przeznaczony jest dla tych osób świeckich, które z powodu pełnionych obowiązków zawodowych i stanu małżeńskiego nie mogą wstąpić ani do Pierwszego ani do Drugiego Zakonu, a pragną za wzorem św. Franciszka prowadzić życie według Ewangelii. Mogą do niego być przyjęte także osoby żyjące samotnie oraz księża diecezjalni.

  Franciszek założył Trzeci Zakon w 1221 roku z pomocą kardynała Hugolina, późniejszego papieża Grzegorza IX, by pomóc ludziom żyjącym w świecie prowadzić życie chrześcijańskie według zasad Ewangelii. Kardynał chciał ze swej strony przez III Zakon rozbudzić pobożność chrześcijańską w masach i pomóc Kościołowi w jego trudnym ówczesnym położeniu wobec zagrożenia ze strony władzy świeckiej niemieckiego cesarstwa.

  Trzeci Zakon został zatwierdzony przez Stolicę Apostolską i bardzo pomógł Kościołowi na przestrzeni swej historii. Wydał ze swoich szeregów wielką liczbę świętych i błogosławionych. Kościół wyniósł na ołtarze około 150 osób pochodzących z Trzeciego Zakonu Franciszkańskiego, a w dobie obecnej toczą się procesy beatyfikacyjne ponad 60. jego członków zmarłych w opinii świętości.

  Kościół zatwierdził Regułę Trzeciego Zakonu Franciszkańskiego. Odnowiona w duchu II Soboru Watykańskiego Reguła została zatwierdzona 24 VI1978 roku przez papieża Pawła VI. Franciszkański Zakon Świeckich jest najliczniejszym stowarzyszeniem religijnym w Kościele. Opiekę duchową sprawują nad nim kapłani z Pierwszego Zakonu Franciszkańskiego.

  III. Struktury

  W posoborowej Regule jest ważną rzeczą, że czyni ona z Franciszkańskiego Zakonu Świeckich samodzielny i autonomiczny Zakon w Kościele, powstały z inspiracji św. Franciszka i jego duchowości. Ma on swoją radę. Wspólnotą Międzynarodową kieruje i ożywia ją Prezydium Rady Międzynarodowej FZŚ (CIOFS) z siedzibą w Rzymie. Wspólnotą narodową kieruje i ożywiają Rada Narodowa FZŚ. Przełożeni i Rady są wybierani na Kapitule.

  Duchowa opieka ze strony Pierwszego Zakonu
  Opiekę duszpasterską nad FZŚ na całym świecie sprawują asystenci generalni wywodzący się z każdej obediencji Pierwszego Zakonu i z Trzeciego Zakonu Regularnego (TOR). W Polsce niniejszą opiekę sprawują asystenci narodowi, których jest trzech (z każdej obediencji) oraz regionalni, którzy w miarę możliwości i potrzeb tworzą konferencje. Ponadto każda prowincja zakonna (a jest ich w Polsce 10) ma asystenta prowincjalnego, który roztacza opiekę duszpasterską nad wspólnotami znajdującymi się w obrębie jego prowincji. Asystenci wyżej wymienieni tworzą konferencję, która nosi nazwę: Konferencja Asystentów Prowincjalnych i Regionalnych (KAPiR). Dla lepszego zrozumienia trzeba dodać, że posługa asystenta prowincjalnego w wielu przypadkach łączy się z posługą asystenta regionalnego; ponieważ w większości przypadków są jednocześnie asystentami regionalnymi w którymś z regionów.

  Wspólnota miejscowa
  Podstawową komórką skupiającą Świeckich Franciszkanów jest wspólnota miejscowa (lokalna) prawnie założona przy kościele klasztornym lub parafialnym. Do ważnego założenia wspólnoty miejscowej przy parafii diecezjalnej wymagana jest zgoda na piśmie Biskupa Ordynariusza i dokument erygujący – ustanawiający, podpisany przez przełożonego prowincjalnego z Pierwszego Zakonu Franciszkańskiego. Natomiast przy kościele franciszkańskim tylko akt erygowania wspólnoty przez ministra prowincjalnego.

  Rada wspólnoty
  Na czele prawnie założonej wspólnoty powinna stać rada, która w pierwszej kadencji jest mianowana przez zakładającego wspólnotę, a w dalszych kadencjach – wybierana przez profesów miejscowej wspólnoty na okres trzech lat. Radę Wspólnoty stanowią: przełożony, jego zastępca, sekretarz, skarbnik, odpowiedzialny za formację. W razie potrzeby mogą być wybrani inni członkowie rady w zależności od potrzeb wspólnoty. Rada powinna zbierać się regularnie co miesiąc na swe zebrania, na których ma planować i omawiać formację oraz prace apostolskie wspólnoty.

  Asystent miejscowy
  Każda wspólnota miejscowa powinna mieć zgodnie z wymogami Konstytucji Generalnych FZŚ – asystenta duchowego, który z urzędu jako jako członek rady służy tej wspólnocie, dbając o odpowiedni poziom życia duchowego członków jak i całej wspólnoty. We wspólnotach przyklasztornych jest nim mianowany przez ministra prowincjalnego kapłan Pierwszego Zakonu, natomiast we wspólnotach przy parafiach może nim być kapłan diecezjalny, który złożył profesję we FZŚ lub inna osoba wyznaczona przez wyższego przełożonego prowincjalnego, który tę wspólnotę erygował.

  IV. Cele i zadania Franciszkańskiego Zakonu Świeckich

  Główne cele wstąpienia do FZŚ:
  – dążenie do doskonałości chrześcijańskiej czyli osobiste uświęcenie
  – apostolat w Kościele

  FZŚ służy ludziom z pomocą w realizowaniu ideału doskonałości chrześcijańskiej i pomaga Kościołowi w dziele uświęcenia świata.
  Doskonałość chrześcijańską realizuje się przez zachowanie przykazań Bożych i kościelnych, ducha rad ewangelicznych, sumienne pełnienie obowiązków swego stanu i zawodu, kontakt z Bogiem przez modlitwę, udział w Eucharystii, kierowanie się w życiu prawem miłości.
  Pomoc świadczona Kościołowi zależna jest od posiadanych talentów, możliwości, potrzeb i wskazań Kościoła. Może to być modlitwa, ofiarowywanie własnych cierpień, dawanie dobrego przykładu, włączanie się w pracę charytatywną, katechetyczną, troska o piękno domu Bożego i jego otoczenia.

  Osobiste uświęcenie

  Drogi prowadzące do doskonałości to szczere nawrócenie się do Boga, troska o wzrastanie w miłości do Boga, umiejętność używania środków wiodących do świętości życia, praktyka cnót chrześcijańskich. Boga należy uznać za najwyższą wartość, za najwyższe dobro i piękno.
  Stawiając Boga na pierwszym miejscu należy uporządkować swoje sumienie przez szczere nawrócenie, skruchę serca i mocne pragnienie poprawy. Pomocna w tym jest spowiedź generalna z całego życia, żal, pokuta i bezgraniczne zaufanie Bożemu Miłosierdziu. Trzeba wyrabiać sobie mocną wolę niewzruszonego trwania przy Bogu – żyć w stanie łaski uświęcającej, troszczyć się o wzrost w miłości Bożej wypełniając sumiennie obowiązki swego stanu i zawodu, widząc w nich wolę Bożą, zachowując przykazania Boże i kościelne.
  Bóg zostawił nam środki i pomoce wiodące do świętości – to życie sakramentalne, modlitwa, zadośćuczynienie i ubłagalne wartości cierpienia.
  Sakramenty spowiedzi i Komunii św. są pomocą do walki z wadami, do wzrostu w dobrem przez zaszczepienie dobrych nawyków, w budowie ofiarnej miłości w otoczeniu, pod warunkiem, że przyjmowanie ich nie stanie się rutyną.
  Łączność z Bogiem należy utrzymywać przez pobożną, pokorną, ufną, wytrwałą modlitwę, dającą wewnętrzne siły i radość serca. W rozmowie z Bogiem dziękować, przepraszać i wypraszać łaskę Bożą przez rozważania prawd wiary czy Męki Pańskiej.
  Codzienne krzyże obowiązków, przeciwności życia, cierpień fizycznych i duchowych ofiarować jako zadośćuczynienie za grzechy własne i innych ludzi, by wypraszać łaskę Bożą dla siebie, dusz czyśćcowych i całego Kościoła.

  W dążeniu do osobistego uświęcenia praktykować i zdobywać cnoty chrześcijańskie:

  – Boskie
  • cnota wiary – umysłem i sercem przyjmować prawdy wiary
  • cnota nadziei – wszechmocny i miłosierny Bóg obiecał nam nagrodę wieczną
  • cnota miłości – Boga stawiamy ponad wszelkie dobro, kierując się Jego przykazaniami i sumiennym wypełnianiem obowiązków stanowych i zawodowych,
  • w parze winna iść miłość do bliźniego
  – kardynalne czyli główne
  • cnota roztropności – na pierwszym miejscu stawiać wszystko to, co dotyczy rzeczy wiecznych i zbawienia duszy
  • cnota sprawiedliwości – sprawiedliwie oddać każdemu cześć, powinność, dobre imię i sławę, zdobyte zasługi
  • cnota wstrzemięźliwości – być opanowanym w mowie, posilaniu się, w opanowywaniu zmysłowości
  • cnota męstwa – trwać na obranej drodze życia mimo niepowodzeń i trudności
  oraz rozwijać w sobie dary Ducha Świętego – na początek rozwijać dar pobożności i dar bojaźni Bożej. Przez ducha modlitwy, skupienia zdobędzie się umiejętność wyrzeczenia się, ducha ofiary, by przez czystość serca Duch Święty prowadził ku doskonałości.

  Apostolat
  
  Kościół po Soborze Watykańskim II bardzo uczula ludzi świeckich na działalność apostolską. Oto słowa Soboru: „Ludzie świeccy zrzeszeni w Ludzie Bożym, kimkolwiek są, powołani są do tego, aby przyczyniali się do wzrastania Kościoła i do jego ustawicznego uświęcania” (KK 31,297). Synod zaś Biskupów, zwołany w 1987 roku w Rzymie, obradujący nad rolą świeckich w Kościele, tak wypowiedział się na ten temat: „Są też powołani do dawania świadectwa Dobrej Nowinie i do dialogu z wszystkimi ludźmi”.

  Ten obowiązek pomagania Kościołowi Sobór Watykański II uzasadnia faktem przyjęcia chrztu, przez który każdy chrześcijanin został włączony w społeczność Kościoła, i przez przyjęcie sakramentu bierzmowania, przez który przyjmujący go jest zobowiązany żyć według wyznawanej wiary i bronić jej. Dla należącego do Franciszkańskiego Zakonu Świeckich obowiązek ten wynika nadto z faktu złożenia profesji. W skróconym ujęciu apostolat ten powinien mieć następujące cechy:
  – wypływać ma z nadprzyrodzonej miłości Boga i człowieka, a swój przykład powinien czerpać z działalności Kościoła,
  – ma być ściśle związany z działalnością Kościoła, jak tego pragnął św. O. Franciszek i jak tego dał przykład własnym życiem,
  – powinien odznaczać się zawsze prostotą i pokorą.

  Przez chrzest i bierzmowanie zostaliśmy włączeni w społeczność Kościoła, co nakłada na nas obowiązek pomagania Kościołowi. Apostolską działalność należy roztropnie wybrać i realizować według swoich kompetencji i możliwości.
  Istota apostolatu wyraża się w wielorakiej formie:

  – Apostolat dobrego przykładu
  • we własnej rodzinie
  • w środowisku sąsiedzkim i w miejscu pracy
  – Apostolat modlitwy i cierpienia
  • modlitwa prywatna
  • modlitwa wspólnotowa
  – Apostolat dobrym słowem i pouczeniem
  • prostowanie błędnych poglądów i uprzedzeń
  • wyjaśnianie prawdziwej nauki Kościoła
  – Apostolat dobroczynności i miłosierdzia
  • pomoc ludziom samotnym, starszym wiekiem i opuszczonym
  • pomoc w duszpasterstwie chorych
  – Apostolat duszpasterstwa rodzin
  • obrona życia poczętego
  • jednanie rozbitych i zwaśnionych małżeństw i doprowadzanie do zawarcia kościelnego ślubu
  • przygotowanie zaniedbanych dzieci do I Komunii św.
  – Apostolat duszpasterstwa trzeźwości
  • uczestniczyć w dniach modlitw o trzeźwość narodu i słuchać stosownych nauk Kościoła
  • przekonywać w kontaktach osobistych o wielkości zła i możliwości wydobycia się z uzależnienia
  – Apostolat troski o piękno domu Bożego
  • pomoc w pięknym utrzymaniu kościoła
  • współpraca z parafią w innych dziedzinach
  – Apostolat katolickiej prasy i książki
  • kolportaż katolickiej prasy
  • informacja o bibliotece parafialnej

  V. Prawo FZŚ
  
  Jako odrębna w Kościele wspólnota religijna Franciszkański Zakon Świeckich posiada swoje prawo zakonne w postaci Reguły, Konstytucji, Statutów Narodowych, Rytuału oraz Modlitewnik.

  Reguła
  
  Poprzednie reguły FZŚ

  1. Pierwsza Reguła „Memoriale Propositi” z 1221r. – napisana przez św. Franciszka
  z pomocą kardynała Hugolina – zawierała przepisy dotyczące osobistego uświęcenia się franciszkanów świeckich, ich życia w społeczności oraz sposobu organizowania wspólnoty. Obowiązywała do r.1289.

  2. Druga Reguła – papieża Mikołaja IV z 1289r. – wiernie oddała ducha św. Franciszka – dostosowana była do zmieniających się warunków życia

  3. Trzecia Reguła – papieża Leona XIII z 1883r. – dostosowana do nowych czasów zachowała istotę III Zakonu – obowiązywała do 1978r.

  Odnowiona Reguła FZŚ
  
  Zgodnie z wymogami Soboru Watykańskiego II, który zobowiązał wszystkie instytucje kościelne do rewizji swego prawa i przystosowania go do nowych czasów i nowych zadań ewangelizacyjnych opracowano nową Regułę, która została zatwierdzona przez papieża Pawła VI w 1978r. Reguła jest obowiązującą normą prawną dla wszystkich członków FZŚ.
  Na całość składają się następujące części:
  • Breve Apostolskie Pawła VI zatwierdzające Regułę
  • Dłuższy cytat z Pism św. Franciszka – zarys pierwotnej Reguły, który łączy nową Regułę z postacią Założyciela
  • Tekst Reguły – zasadniczy tekst Reguły został wyłożony w 3 rozdziałach, które dzielą się na 26 numerów.
  – Rozdział I – „Franciszkański Zakon Świeckich” – mówi, że zakon ten stanowi część składową całej rodziny franciszkańskiej
  – Rozdział II – „Zasady życia” – obejmuje numery od 4 –19, podaje praktyczne rady odnośnie życia ascetycznego i włączenia się w prace apostolskie Kościoła
  – Rozdział III – „Życie we wspólnocie” – obejmujący numery 20-26 wskazuje w jaki sposób wspólnota powinna być założona, wizytowana, jaką rolę winien pełnić asystent miejscowy
  • Końcowe błogosławieństwo św. Franciszka – z Testamentu św. Franciszka
  „I ktokolwiek to zachowa, niech w niebie będzie napełniony błogosławieństwem Ojca Najwyższego, a na ziemi błogosławieństwem umiłowanego Syna Jego z Najświętszym Duchem Pocieszycielem…”

  Konstytucje Generalne FZŚ

  Celem ich jest wyjaśnienie Reguły. Dzielą się na 3 rozdziały, z których każdy na tytuły i podtytuły, całość zaś na artykuły, których w sumie jest 103. Konstytucje omawiają znaczenie FZŚ, formy życia i działalność apostolską, życie we wspólnocie, formację, wybory, asystencję duchową i pasterską, wizytacje, łączność FZŚ z I Zakonem i Kościołem.

  Statut Wspólnoty Narodowej FZŚ
  
  Rytuał
  
  Nowy Rytuał został zatwierdzony przez Świętą Kongregację Sakramentów i Kultu Bożego w 1984r. W języku polskim opracowany przez o. Tarsycjusza Waszeckiego OFM, wydany w Panewnikach w 1990r.
  Dzieli się na 2 części:
  – pierwsza dotyczy obrzędów profesji, przyjęcia do nowicjatu, odnowienia profesji, obchodzenia jubileuszów profesji,
  – część druga zawiera pomoce i modlitwy dotyczące zebrania wspólnoty, odprawienia kapituły wspólnoty i przepisy dotyczące zakładania nowej wspólnoty.
  Rytuał zawiera 2 dodatki:
  – w pierwszym zawarte są teksty Pisma św. do swobodnego wykorzystania w czasie składania profesji, teksty franciszkańskie do czytania na zebraniach oraz modlitwy codzienne,
  – w drugim – obrzędy przyjęcia do postulatu, do Młodzieży Franciszkańskiej, do Rycerstwa św. Franciszka, obrzędy wizytacji miejscowej wspólnoty oraz dwa wzory modlitwy powszechnej w czasie uroczystości franciszkańskich.

  VI. Liturgia i nabożeństwa FZŚ
  
  Franciszkanin świecki winien:
  – uczestniczyć we Mszy św. nie tylko w niedziele i święta, ale w dni powszednie, w sposób świadomy, czynny i pełny
  – odmawiać przepisane Modlitwy Kościoła we FZŚ (Liturgia Godzin lub Oficjum dwunastu Ojcze nasz)
  – brać udział w miesięcznym spotkaniu wspólnoty
  – udział w obrzędach przepisanych Rytuałem FZŚ takich jak: przyjęcie do Postulatu, Nowicjatu, złożenie profesji, obchodzenie jubileuszów przynależności do FZŚ, celebracja kapituły wyborczej, wizytacja wspólnoty.

  Ważną księgę liturgiczną stanowi modlitewnik „Pokój i Dobro”, zawierający zestaw modlitw i pieśni, Regułę i Liturgię Godzin, według której świeccy franciszkanie winni odmawiać swoje obowiązkowe modlitwy: jutrznię, nieszpory i kompletę.

  Źródło:
  Formacja podstawowa we Franciszkańskim Zakonie Świeckich
  O. Piotr Mielczarek OFM Conv

Profesja jest trzecim etapen formacji we Franciszkańskim Zakonie Świeckich.
Konstytucje Franciszkańskiego Zakonu Świeckich tak o tym mówią: „Kandydat, po ukończeniu okresu formacji początkowej, składa do przełożonego wspólnoty miejscowej prośbę o złożenie profesji. Rada wspólnoty, wysłuchawszy odpowiedzialnego za formację i asystenta, podejmuje poprzez tajne głosowanie decyzję o dopuszczeniu do profesji, oraz daje odpowiedź kandydatowi i powiadamia wspólnotę” (KG 41,1).

Warunki dopuszczenia do profesji
Do profesji może być dopuszczony ten, kto ukończył z pozytywną opinią przynajmniej roczny nowicjat, ma ukończonych 18 lat życia, złożył pisemną prośbę i uzyskał zgodę Rady Wspólnoty.

Znaczenie profesji
Profesja stanowi uroczyste przyrzeczenie Bogu zachowywania Ewangelii Jezusa Chrystusa, odnowienie przyrzeczeń chrztu św. i zobowiązanie życia według przykładu, jaki dał nam św. Franciszek. Profesja może być czasowa lub wieczysta.

Profesja włącza też w wielką Rodzinę Franciszkańską i daje uczestnictwo w jej łaskach duchowych, w modlitwach, zasługach i przywilejach udzielonych przez Stolicę Apostolską.

Według nowych Konstytucji złożenie pierwszej profesji czasowej oraz profesji wieczystej odbywa się podczas Mszy Św., po Ewangelii i homilii, i przyjmuje ją przełożony wspólnoty lub jego delegat. Profesom przysługuje prawo noszenia specjalnej odznaki Franciszkańskiego Zakonu Świeckich, którym jest znaczek „Tau”. Od II Soboru Watykańskiego nie nosi się już paska ani sukiennego szkaplerza. Ten ostatni może być zastąpiony przez jakikolwiek inny noszony medalik. Odznaką wyróżniającą, która świadczy o przynależności do Franciszkańskiego Zakonu Świeckich jest znaczek „Tau” na konturze granic Polski. Znakiem „Tau” posługiwał się św. Franciszek i nim się podpisywał.

Obrzęd profesji – przyrzeczenia
Profesja, według Rytuału, powinna być składana w łączności z Ofiarą Chrystusa, czyli podczas Mszy Św., po Ewangelii i homilii.

Po złożonej profesji należy brać udział w comiesięcznym spotkaniu wspólnoty, w rekolekcjach zamkniętych, w dniach skupienia, by wzrastać i rozwijać się duchowo.
Ofiary na cele życia wspólnoty składane są dobrowolnie, stosownie do swoich możliwości.

Źródło:
Formacja podstawowa we Franciszkańskim Zakonie Świeckich
O. Piotr Mielczarek OFM Conv.